Moje publikacje

Moja praca to także działalność naukowa, której efektem są moje publikacje. Z pasją i zaangażowaniem badam oraz analizuję zagadnienia prawne, a wszystko po to żeby przyczyniać się do rozwijania wiedzy w dziedzinie prawa środowiskowego.

Moja działalność naukowa.

Zapraszam do zapoznania się z moimi publikacjami:

1. „Obszary Natura 2000 na terytorium Polski a realizacja celów w gospodarce odpadami” w monografii pokonferencyjna pt. „Problemy wdrażania systemu natura 2000 w Polsce.” pod redakcją Anety Kaźmierskiej Patrzyczny, Moniki A. Król, Szczecin-Łódź-Poznań, 2013, s.551-562, ISBN 978-83-89696-66-5.

2. „Gospodarowanie odpadami opakowaniowymi w świetle przepisów ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.” w monografii pokonferencyjnej pt. „Prawo i polityka ochrony środowiska w doktrynie i praktyce.” Pod redakcją Anny Barczak, Adrianny Ogonowskiej, Szczecin 2016 r. s.373 – 386, ISBN 978-83-7972-070-5.

3. „Opłata produktowa i opłata recyklingowa jako instrumenty prawa ochrony środowiska.” w monografii pt. „Wybrane problemy współczesnej administracji.” Pod redakcją Tadeusza Braneckiego, Adama Erchemli, Sandomierz, 2018, s.210-233, ISBN 978-83-87641-75-7.

4. Realizacja obowiązków wynikających z ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi poprzez przystąpienie do porozumienia.” w monografii pt. „Problemy pogranicza prawa administracyjnego i prawa ochrony środowiska.” pod redakcją naukową Małgorzaty Stahl, Piotra Korzeniowskiego, Anety Kaźmierskiej - Patrzyczny, Warszawa, 2017, s.379-394, ISBN 978-83-8092-624-0.

5. "Gospodarowanie odpadami opakowaniowymi w świetle przepisów ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.” w monografii pt. „Aktualne problemy prawa gospodarowania odpadami.” pod redakcją Ewy Olejarczyk, Adama Kuca i Marka Suskiego, Katowice, 2016, s. 73-85, ISBN 978-83-89476-13-5.

6. Postępowanie z odpadami opakowaniowymi i punkcie 11.11 Postępowanie ze zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w rozdziale 11 Gospodarowanie odpadami w monografii Prawo ochrony środowiska pod redakcją Marka Górskiego, Warszawa 2014 r. ISBN 978-83-264-4556-9

7. Postępowanie z odpadami opakowaniowymi i punkt 11.11 Postępowanie ze zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym Rozdziale 11 Gospodarowanie odpadami w Prawo ochrony środowiska pod redakcją Marka Górskiego, wydanie 3, Warszawa 2018 r. ISBN 978-83-8124-625-5.

8. Postępowanie z odpadami opakowaniowymi i punkt 11.12 Postępowanie ze zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym Rozdziale 11 Gospodarowanie odpadami w Prawo ochrony środowiska pod redakcją Marka Górskiego, wydanie 4, Warszawa 2021 r. ISBN 978-83-8246-463-4.

System, czy systemy kaucyjne? Czy można przesunąć wdrożenie systemu kaucyjnego?

Po przeczytaniu informacji prasowych komentujących lub informujących o przedstawionym 16 października 2024 r., przez Panią Ministrę Klimatu i Środowiska stanowisku, że „system kaucyjny nie jest gotowy” i rozważa „przesunięcie wejścia w życie systemu kaucyjnego”, postanowiłam napisać ten tekst.

Moim celem nie jest opowiadanie się po którejkolwiek ze stron dyskusji wokół systemu kaucyjnego, ale przedstawienie przepisów prawa, a każdy z czytelników powinien sam wyciągnąć wnioski i dokonać krytycznej oceny innych pojawiających się publikacji i newsów.

Chciałabym zacząć od tego, że 1 stycznia 2025 r. nie wchodzi w życie system ani systemy kaucyjne, tylko zaczyna obowiązywać producentów wprowadzających do obrotu napoje w opakowaniach wymienionych w załączniku 1a do ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi obowiązek osiągnięcia 77% poziomu selektywnej zbiórki odpadów powstałych z tych opakowań.

Po drugie, producenci nie mają obowiązku utworzenia podmiotu reprezentującego (operatora) i przystąpienia do utworzonego przez niego systemu kaucyjnego lub przystąpienie do innego systemu kaucyjnego. Nie muszą tego robić, ale nie zrealizują wtedy przypisanego na dany rok poziomu selektywnej zbiórki odpadów, a sankcją za to będzie zapłata opłaty produktowej, która w 2025 r. ma wynosić 10 zł. za 1 kg opakowań, a dla butelek szklanych wielokrotnego użytku planowane jest jej obniżenie do 0,01 zł. za 1 kg.

Zapowiadane przez Panią Minister ewentualne przesunięcie wejścia w życie systemu kaucyjnego dla producentów powinno oznaczać przesunięcie wejścia w życie nałożonego na nich obowiązku selektywnej zbiórki odpadów opakowaniowych, a to oznaczałoby naruszenia przez Polskę art. 9 dyrektyw SUP.

Dla podmiotów reprezentujących – operatorów, którzy otrzymali decyzje administracyjne, w których wskazana została data uruchomienia tworzonego przez nich systemu kaucyjnego – przesuniecie wejścia w życie systemu kaucyjnego oznacza konieczność zmiany decyzji, a ta w świetle przepisów kodeksu postępowania administracyjnego wymagałaby wniosku samego zainteresowanego.

Czy można zatem „przesunąć wejście w życie systemu kaucyjnego”?

Nie, nie można. Można przesunąć wejście w życie obowiązku selektywnej zbiórki odpadów opakowaniowych powstałych po opakowaniach wymienionych w załączniku 1a do ustawy opakowaniowej.

Ale zadam jeszcze inne pytanie, czy obowiązujące już przepisy, po niewielkich zmianach doprecyzowujących, nie pozwalają na rozpoczęcie działań w zakresie selektywnej zbiórki odpadów opakowaniowych i traktowanie przez wszystkich roku 2025 r. jako roku „przejściowego”, podczas którego wszyscy będą mieli przyzwolenie na popełnianie błędów i uczyli się na nich?

Każdy pierwszy rok, niezależnie czy będzie to rok 2025 czy 2026, będzie tym pierwszym.

Przechodząc do szczegółów. Przepisy regulujące działanie systemów, a nie systemu kaucyjnego, znajdują się w rozdziale 6b ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (dalej też jako: „ustawa opakowaniowa”), a nie w „ustawie kaucyjnej” – nie ma takiej ustawy. Przepisy te zostały wprowadzone jako implementacja przepisów dyrektywy 2019/904 Parlamentu Europejski i Rady (UE) z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko, zwaną dalej „dyrektywą SUP”, której głównym celem jest zapobieganie wpływowi niektórych produktów z tworzyw sztucznych, w szczególności na środowisko wodne, i na zdrowie człowieka.

Art. 9 dyrektywy SUP stanowi, że państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia selektywnej zbiórki do celów recyklingu, tak aby:

a) do 2025 r. ilość zebranych, stanowiących odpady produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, które to produkty wymieniono w części F załącznika, była wagowo równa 77 % takich produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych wprowadzonych do obrotu w danym roku;
b) do 2029 r. ilość zebranych, stanowiących odpady produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, które to produkty wymieniono w części F załącznika, była wagowo równa 90 % takich produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych wprowadzonych do obrotu w danym roku.

Produkty wymienione w części F to butelki jednorazowego użytku na napoje o pojemności do trzech litrów, w tym ich zakrętki i wieczka. Art. 9 dyrektywy SUP daje państwom członkowskim wybór narzędzi jakimi powyżej określony cel można osiągnąć.

Państwa członkowskie mogą między innymi:

a) ustanowić systemy zwrotu kaucji;
b) ustanowić cele w zakresie selektywnej zbiórki w odniesieniu do odpowiednich systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta.

Polski ustawodawca zdecydował, że wybiera pierwsze rozwiązania tj. ustanowienie systemu zwrotu kaucji, nie ograniczając go tylko do butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (w tym ich zakrętek i wieczek) o pojemności do trzech litrów, ale rozszerzając go na puszki metalowe o pojemności do 1l i butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5l. W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że objęcie systemem kaucyjnym butelek szklanych wielokrotnego użytku ma na celu uregulowanie funkcjonujących obecnie na rynku systemów tworzonych głównie przez browary, które nie podlegają ewidencji i sprawozdawczości w zakresie gospodarki odpadami. Z kolei objęcie systemem kaucyjnym puszek ma spowodować nie tylko wzrost osiąganych poziomów zbierania i recyklingu odpadów opakowaniowych metalowych, ale także wpłynąć korzystnie ekonomicznie na wprowadzany system kaucyjny oraz zwiększyć wygodę konsumentów. Dzięki włączeniu puszek metalowych do systemu kaucyjnego zebrane, a następnie poddane recyklingowi będą odpady powstające z tych opakowań, które dziś najczęściej zaśmiecają tereny publiczne.

Zgodnie z art. 17 dyrektywy SUP, państwa członkowskie były zobowiązane do wprowadzenia w życie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych do wykonania dyrektywy do dnia 3 lipca 2021 r. Polski ustawodawca zrobiło to dopiero w kwietniu i lipcu 2023 r., czyli dwa lata po terminie. Dnia 13 lipca 2023 r. została bowiem uchwalona ustawa o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw, zwana dalej jako „ustawa zmieniająca”, która weszła w życie dnia 13 października 2023 r., czyli dokładnie rok temu.

W uzasadnieniu wniosku legislacyjnego można przeczytać, jakie oczekiwane efekty i korzyści po wprowadzeniu systemu kaucyjnego chce osiągnąć ustawodawca.

Oczekiwane efekty:

1) wzrost masy selektywnie zbieranych odpadów opakowaniowych i opakowań, na które zostanie nałożona kaucja;

2) zmniejszenie masy odpadów opakowaniowych z tworzywa sztucznego oraz szkła w strumieniu odpadów komunalnych;

3) osiągnięcie unijnych celów w zakresie selektywnego zbierania butelek z tworzywa sztucznego po napojach o pojemności do 3l

Oczekiwane korzyści:

1) zwiększenie osiąganego poziomu recyklingu odpadów opakowaniowych;

2) zmniejszenie zaśmiecenia odpadami opakowaniowymi;

3) jasne i przejrzyste zasady systemu kaucyjnego, który będzie jednolity w całym kraju;

4) zmniejszenie zużycia surowców pierwotnych, oznacza w konsekwencji pozostawienie większej ich ilości dla przyszłych pokoleń.

Chyba wszyscy zgodzimy się, że efekty jak i korzyści jakie wskazuje ustawodawca z wprowadzenia systemu kaucyjnego są godne poparcia i przemawiają za wprowadzeniem tego rozwiązania. Żeby osiągnąć oczekiwane efekty i zrealizować unijne cele przedsiębiorcy wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje, które zostały wymienione w załączniku 1a do ustawy opakowaniowej zostali zobowiązani do osiągnięcia poziomu selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych co najmniej w wysokości określonej w załączniku nr 1a do ustawy. Na rok 2025 poziom ten wynosi 77%, czyli taki jak wskazuje dyrektywa SUP. Poziom ten każdego roku wzrasta tak by w 2029 r. osiągnąć docelowy poziom 90%.

Co chyba najistotniejsze, do osiągniętych poziomów selektywnego zbierania wlicza się jedynie opakowania i odpady opakowaniowe selektywnie zebrane w ramach systemu kaucyjnego.

To znaczy, że gdyby przedsiębiorcy samodzielnie, nie poprzez system kaucyjny, zbierali odpady opakowaniowe powstałe z wprowadzanych przez nich do obrotu opakowań, nie mogliby ich wliczyć do realizacji poziomu selektywnej zbiórki, czyli nie zrealizowaliby ustawowego obowiązku, o którym mowa w art. 21a ustawy opakowaniowej.

A czym jest system kaucyjny? System kaucyjny to, zgodnie z definicją z art. 8 pkt 13a ustawy opakowaniowej system, w którym przy sprzedaży produktów w opakowaniach na napoje jednorazowego albo wielokrotnego użytku, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy, będących napojami, pobierana jest kaucja, która jest zwracana użytkownikowi końcowemu w momencie zwrotu odpowiednio opakowania objętego systemem kaucyjnym albo odpadu opakowaniowego powstałego z opakowania objętego systemem kaucyjnym.

System ten będzie prowadzony przez podmiot reprezentujący, który ma spełnić określone w ustawie warunki. Jednym z nich jest uzyskanie zezwolenia na prowadzenie systemu kaucyjnego, które wydaje w drodze indywidualnej decyzji administracyjnej Minister Klimatu i Środowiska. To oznacza, że każdy podmiot reprezentujący, który potocznie nazywany jest „operatorem” musi uzyskać decyzję na prowadzenie systemu kaucyjnego, która określa szczegółowe warunki na jakich system kaucyjny prowadzony przez ten określony podmiot reprezentujący będzie prowadzony. W decyzji takiej jest także wskazana konkretna data, od której dany system kaucyjny będzie uruchomiony.

Może to być zatem dowolna data i nie musi to być 1 stycznia 2025 r. Z przyjętego w ustawie rozwiązania wynika, że systemów kaucyjnych będzie tyle ile podmiotów reprezentujących otrzyma zezwolenia na ich prowadzenie. Na pewno nie jeden.

Prócz przedsiębiorców – producentów i podmiotów reprezentujących – uczestnikami systemu kaucyjnego są przedsiębiorcy prowadzący jednostki handlu detalicznego lub hurtowego, którzy oferują użytkownikom końcowym produkty w opakowaniach na napoje objęte systemem kaucyjnym. Użyte w przepisach sformułowanie „którzy oferują użytkownikom końcowym produkty w opakowaniach na napoje objęte systemem kaucyjnym” budzi wątpliwości interpretacyjne, dotyczące tego, czy w systemie kaucyjnym mają obowiązek uczestniczyć tylko te jednostki sprzedaży, które mają w swojej ofercie produkty tych przedsiębiorców, którzy przystąpili do systemu kaucyjnego, czy niezależnie od tego, o ile maja w swojej ofercie opakowania wymienione w załączniku 1a, którego dotyczy obowiązek selektywnej zbiórki jakiegokolwiek producenta.

Żeby systemy kaucyjne mogły działać i realizować swoje zadania i cele, ustawa opakowaniowa przypisuje ich uczestnikom określone zadania lub obowiązki. Dopiero ich właściwa realizacja daje szanse na sprawne działanie systemu kaucyjnego.

System kaucyjny będzie prowadził podmiot reprezentujący, ale to wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje uczestniczący w systemie kaucyjnym będą finansować koszty związane z jego działaniem. Prócz obowiązku selektywnej zbiórki odpadów opakowaniowych przedsiębiorcy wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje nie mają obowiązku tworzenia podmiotu reprezentującego i przystępowania do utworzonego przez niego systemu kaucyjnego ani do przystępowania do innego systemu kaucyjnego. Mają zatem wybór, czy realizują obowiązek selektywnej zbiórki w 2025 r. i w latach kolejnych poprzez przystąpienie do jednego z systemów kaucyjnych czy nie realizują go i płacą opłatę produktową.

Wyboru takiego nie mają jednostki handlu, które jeśli mają w swojej ofercie produkty na napoje objęte kaucją i nie podpiszą umowy z podmiotem reprezentującym będą zobowiązane do zapłaty administracyjnej kary pieniężnej od 10 000 zł. do 50 000 zł.